زبان کردی، مسأله این است؟ / پرسشهایی از مهدی مومنی

نزدیک به یک دهه است که نگارنده از نزدیک شاهد تلاش بی وقفه ی عده ای از دوستان و همکاران فرهنگیم در راستای احیاء ، ترویج و  گسترش زبان کردی در بین اقشار مختلف مردم بالاخص در شهر ایلام و معمولاً از طریق مطبوعات و بعضی انجمن های فرهنگی  ادبی هستم، جا دارد به نوبه ی خودم از تلاش و جدیّت دوستانی چون آقایان کامران رحیمی ،ظاهر سارایی،نورالدین رحیمی، جلیل بهادری ،   مصطفی بیگی،                   جلیل صفر بگی،حبیب الله بخشوده و محمد رضا رستم پور وسایر عزیزانی که بی مزد و منّت آتش مقدّس شعر و ادبیات کردی این دیار را روشن نگه داشته اند ،خدا قوّت وخسته نباشید بگویم، امّا برآنم در بخش نخست این نوشتار مسائل و سؤالاتی را مطرح کنم تا جواب هایی را که حاصل تأمل و دقّت اندیشه آزاد وبی تعصب دوستان مذ کورم است را دریابم وسایر خوانندگان و علاقمندان به بحث از فضای این پرسش و پاسخ موضوع را با دقت و حساسیت بیشتری پیگیری نمایند.بخش دوم نوشتار نظر شخصی خودم با نگاهی آسیب شناسانه به موضوع است.       

پرسش  نخست این است، دوستانی که امروزه در راستای ترویج و معرفی زبان کردی تلاش می کنند رسالت زبان کردی را در روزگار  ماهواره ، اینترنت ، فیس بوک ودهکده جهانی چه می دانند؟ کدام مفاهیم و معنا ها را ضرورتاً می بایست با زبان کردی بیان کرد؟  

پرسش دوم،آیا نگاه دوستان به زبان کردی از زاویه ی فرهنگی و هویتی جهت یادآوری کُرد بودن مردم این دیار است یا نه صرفاً استفاده از ظرفیت های ادبی زبان کردی در فضای فرهنگی- ادبی استان ؟

پرسش سوم می تواند این باشد که چرا در دهه ی گذشته به شدت از تعداد گویشوران زبان کردی کاسته شده است وتقریباً عموم کودکان و نوجوانان ایلامی توانایی تکلم به زبان کردی را از دست داده وفارسی صحبت می کنند و تلاش دوستانی که ذکر خیرشان رفت ،جز در بین  بخش کوچکی از نخبگان عموماً شاعران و اهالی ادبیات در استان با اقبال عمومی مردم و خانواده ها روبه رو نبو ده است. با اذعان به اینکه رسانه و امکانات وتریبون های خاصی در اختیار دوستان نیست،امّا آیا مشکل زبان کردی صرفاًنداشتن متولی و رسانه است؟

پرسش چهارم،آیا زبان به تنهایی تمام فرهنگ است؟ آیا تمام هویّت و فرهنگ مردم منطقه صرفاً در زبان خلاصه می شود؟ آیا سایر وجوه فرهنگ کردی مانند پوشاک  معماری  موسیقی  صنایع دستی مورد غفلت قرار نگرفته است؟ آیا تأکید صرف بر زبان بنحوی ظلم در حقّ کلیّت فرهنگ کردی و عامل سر در گمی هویتی و فرهنگی نیست؟

پرسش پنجم این است ،چرا خانواده ها حاضر به پرداخت هزینه های هنگفتی جهت آموزش و یادگیری زبان انگلیسی هستند و عموم  کودکان ،نوجوانان و دانشجویان با علاقه و خود خواسته آموزش زبان انگلیسی را دنبال می کنند امّا در راستای زبان کردی چنین علاقه و ضرورتی احساس و دیده نمی شود.البته این موضوع اختصاص به استان ایلام ندارد و در کرمانشاه و کردستان نیزوضع به همین شکل است.

با توجه به اینکه اقبال عمومی نسبت به زبان کردی می تواند در سایه ی تولید محصولات با کیفیت علمی  ادبی و اجتماعی به زبان کردی حاصل شود، پرسش آخر این است که دوستان و انجمن کردی (هانا) چند اثر علمی فرهنگی در خور را به زبان کردی ایلامی  تولید کرده است؟

در بخش دوم  این نوشتار به عنوان یک شهروند ایلامی کُردِ علاقمند به فرهنگ و زبان منطقه ام نظرم را بیان کرده و موضوع را جمع بندی می کنم.

تلاش هایی از این دست مفید ولازم است اما باید تاکتیک ها و شیوه های عمل تغیر کند به نحوی که عموم مردم بالأخص والدین و مادران با اعتماد بنفس ضرورت یاد گیری زبان مادری را درک و در راستای انتقال ان به فرزندان احساس مسؤلیت و وظیفه کنند (باور غلط خوب فارسی حرف زدن عامل موفقیت و توفیق بچه ها در مدارس و دانشگاه ها و محیط های خارج از استان است) باید اصلاح شود،همچنان که اصفهانی- تبریزی و خراسانی فارسی را با لهجه صحبت می کند .ایلامی کرد زبان نیزاگر فارسی رابا لهجه صحبت کندهیچ اتفاق مصیبت باری نخواهد بود.

باید اندیشید که چگونه در مواجهه با فرهنگ فارسی و فارسی زبانان اعتماد بنفس کودکان و مردم کرد زبان را تقویت کرد؟ چگونه می توان موازنه ی فرهنگی را چه در داخل استان و چه در خارج استان به نفع زبان و فرهنگ کردی تغییر داد، همچنین باید اذعان داشت تا آثار در خوری را به زبان کردی تولید نکنیم کسی احساس نیاز به یادگیری زبان کردی نخواهد کرد ،اگر عموم مردم علاقمند به یادگیری زبان انگلیسی  هستند بلحاظ آن است که انگلیسی زبان علمی زمانه ی ماست.زبان کردی باید دارای تولیدات و محصولات به روز باشد تا انگیزه ی یاد گیری آن خود به خود شکل گیرد.

موضوع دیگرتوجه به کلیّت فرهنگ کردی است ، زبان تنها یک مؤلفه از جمیع مؤلفه های یک فرهنگ است، آیا فلان مستشرق یا  کُرد شناس غربی که به خوبی کردی را می نویسد و حرف می زند را می توان کُرد و متعلق به قوم کُرد دانست،مسلماً خیر،صرفاً کُردی حرف زدن و کردی نوشتن تمام مسأله نیست ،الآن در کجای این شهر می توان نشانه ها و سمبول های مردم کُرد را یافت و دید تا من برای یاد آوری و باز نمایی آن به فرزندم و دانش آموزانم اقدام کنم .

اتفاق دیگری که لازم است رخ دهدبر قراری آشتی و مفاهمه ی عمیق بین مسئولین امور فرهنگی و رسانه ای استان با نخبگان و کارشناسان حوزه ی فرهنگ و زبان کردی است.

استفاده از توان طرفین و جلوگیری از برداشت های غلط می تواند باعث ارتقای سطح فرهنگی مردم استان و تا حدّی کاهش آسیب های   اجتماعی  و تولید محصولات با کیفیت تر فرهنگی شود . برداشتهای نادرست عامهی مردم و پاره ای از سیاستهای غلط فرهنگی در راستای حذف فرهنگهای دیگر و غالب نمودن فرهنگی خاص، باید آسیبشناسی و تغییر نماید.

تأکید بر فرهنگ بومی و منطقه ای به معنای تقابل با فرهنگ و همبستگی ملّی نیست. نمایندگان استان در مجلس شورای اسلامی و نمایندگان مردم در شورای شهردر راستای پیام نخبگان و کارشناسان زبان و ادبیات کُردی و طرح این مباحث در جلسات شورای فرهنگ عمومی استان  و شورای سیاست گزاری صدا و سیما باید فعّالانه تلاش کنند ، گسترش ارتباط تشکلهای فرهنگی  اجتماعی و هنری استان با  محوریت بازیابی و معرفی وجوه فرهنگ کُردی در استان ضروری و مفید است.

در پایان امیدوارم این نوشتار آغازی باشد بر طرح و نقد درست تلاشهایی که در حوزه ی فرهنگ و زبان کُردی می افتد و پرسشهای مطرح شده جواب هایی مفید و مؤثر را در پی داشته باشد.                     

ان شاء الله

نظرات ارسال نظر
  • علی خیریدر تاریخ ۲۵ مرداد ۱۳۹۰

    با درود فراوان به دوستان عزیز و التماس دعا در این ماه نورانی خداوند و اما بعد : به نظر من مشکل اصلی ما ایلامی ها در این است که هنوز نمی دانیم چی می خواهیم ؟؟ در واقع در ایلام بخصوص در ایلام تاکید می کنم مردم ما در دورانی به سر می برند که این جامعه با سرعت وحشتناکی از روستا به شهرنشینی( والله چی عرض کنم !!) تبدیل شده است .بحث فرهنگی و هویتی در این جامعه که می خواهد به رفاه کامل و بدون ملتزم بودن به چیزی و یا چیزهایی به راحتی نمی توان با واژه ی بی تفاوتی مبارزه کرد. متاسفانه کسانی هستند که با درک غلط اینکه تکلم با زبان فارسی در اینده باعث پیشرفت انان می شود در حال نابود کردن فرهنگ بومی اصیل خود هستند .ایا دکترها و مهندس های فعلی ما در سالیان گذشته والدین ان ها زبان انگلیسی را جهت تکلم با فرزندان خود مفید دانسته اند ؟ از همه مصیبت اورتر اصرار به تکلم زبان فارسی تهرونی!! می باشد به عبارتی اگر پایتخت ایران اصفهان بود لابد والدین ایلامی به بچه های خود لهجه ی اصفهانی تکلم می نمودند. مگر چه اشکالی دارد یک کرد ایلامی با لهجه فارسی حرف بزند؟؟ الانه در شهر ما جوری شده است که مردم خیال می کنند فقط در تهران اتوبان و اپارتمان وجود دارد !!! و جالب تر بعضی از هموطنان ما از این تفکرات ایلامی ها !! کمال بهره را برده اند به طوری که حتی اسم نانوایی های خود نام شهر خورد را برگزیده اند !!! مانند نان لواش تهران!! ساندویچی تهران!! مجتمع فرهنگی تهران !! نان سنگکی تهران!! اری فراگرفتن هر زبانی مفید است ولی نه به قیمت از دست دادن زبان مادری خود. ایا همه ی انان که در تهران با زبان فارسی حرف می زنند فرزندانشان در کنکور و دانشگاه و دکترا قبول شده اند ؟؟ برادر مومنی عزیز اگر مردم نخواهند هیچ کامران محمد رحیمی و سارایی و غیره نمی توانند خدمتی انجام دهند. در جمع من مشکل را خود مردم می دانم و لا غیر.

    پاسخ به این نظر
  • موسی امیدیدر تاریخ ۲۵ مرداد ۱۳۹۰

    ضمن قدردانی از اقای مومنی که دغدغه ها و سوالاتی در خصوص زبان کردی مطرح نموده بنظر این جانب زبان جزو اساسی ترین ارکان فرهنگ است و عامل اساسی انتقال فرهنگ از طریق زبان اتفاق می افتد و صد البته تناقضی با جهانی شدن ندارد اگر بپذیریم که جهانی شدن حتمی است ، زیرا در این دهه به شدت بحث جهانی شدن متزلزل شده و نظریه پردازان این حیطه تا حدود زیادی تغییر عقیده داده اند و مسیرهای چندگانه را برای اداره جهان و مسیر توسعه قبول نموده اند لذا این بحث که مرزهای جغرافیایی در حال جمع شدن هستند چه نیازی به حفظ زبان مادری وجود دارد غیر قابل قبول است اهل فرهنگ می دانند برای اینکه یک فرهنگ خوب فهمیده شود و رشد و بالندگی داشته باشد باید زبان درک آن فرهنگ را خوب دانست ..... پس درک فرهنگ هر جامعه به زبان وابسته است اگر قسمت اول نوشته اقای مومنی رابپذیریم باید زبان ملی را هم به خاطر جهانی شدن کنار گذاریم و همه به فرزندانمان انگلیسی بی اموزیم که چنین عملی در تضاد با حفظ فرهنگ ملی است ، لذا زبان اقوام ایرانی غنا بخش فرهنگ ملی است و فرهنگ ملی نیز در ارتباط با فرهنگ جهانی است و ...... با این حال و همانطوری که اقای مومنی در بحث پایانی فرموده اند از مسئولین محترم برای حفظ فرهنگ محلی و در راس آن ترویج و سرمایه گذاری در این حوزه مهم تلاش نمایند

    پاسخ به این نظر
  • رضاییدر تاریخ ۲۶ مرداد ۱۳۹۰

    سلام از مدیر محترم سایت ایلام امروز تشکر و قدر دانی می کنم اگه ممکنه این نوشته اقای مومنی را در قسمت مقالات قرار دهید بهتر است و نظرات مختلفی برای ان خواهد امد.

    پاسخ به این نظر
  • علیدر تاریخ ۱۰ خرداد ۱۳۹۵

    سلام بنده کرد کرمانشاه هستم .و متاسفانه این مشکلی که جدیدا در ایلام بوجود اومده رو من سالهاست در شهر کردنشین کرمانشاه باهاش مواجه هستم.متاسفانه والدین به اشتباه فارسی غلطی رو به بچه ها یاد میدن که مورد تمسخر خود فارسها قرار میگیره .و از طرفی زبان اصیل کردی رو ازشون میگیرن.من خودم کردی صحبت میکنم و مدرک تحصیلیم دکتراست و با بچه هامم کردی صحبت میکنم .زبان مادری موهبتی هست که از اجدادمون به ما رسده و باید اون رو به نسلهای بعدی منتقل کنیم.بدرود

    پاسخ به این نظر
عمر سایت: 14سال و 17ماه و 1روز