آیا پیشینه تاریخی استان ایلام بیش از ۳۰۰۰ سال است؟

قاسم جانی ilam-my-city.blogfa.com

استان ایلام در غرب کشور با گسترشی بیش از ۱۹۰۴۴ کیلومتر مربع و تقریباً۲/۱ درصد از وسعت کشور ومیان ۳۱ درجه و ۵۸ دقیقه تا ۳۴ درجه و ۱۵ دقیقه عرض شمالی از خط استوا و ۴۵ درجه و ۲۴ دقیقه تا ۴۸ درجه و ۱۰ دقیقه طول شرقی از نصف النهار گرینویچ قرار دارد و جمعیت این استان بیش از ۵۰۰ هزار نفر می باشد این استانن از سوی شمال به استان کرمانشاه و از جنوب به استان خوزستان و کشور عراق (۴۳۰ کیلومتر مرز مشترک با عراق)و از مشرق به استان لرستان محدود می شود
چهره تاریخی استان ایلام تا چند ده پیش شناخته نشده بود ولی از آن پس در نتیجه کشفیات و بررسی های باستانشناختی که در شوش(پایتخت عیلام باستان)،دهلران،موسیان،دره شهر،هلیلان،ایوان و مهران و دیگر مناطق استان بعمل آمد بخشی از چهره حقیقی تاریخ این استان نمودار گشت و قدمت تاریخی این سرزمین به حسب پژوهشهای باستانشناسی چون(مادام ژان-دیولافوآ-دمرگان و پروفسور فرانک هول)به بیش از ۸ هزار سال پیش از میلاد مسیح می رسد(تاریخ و فرهنگ کهن سرزمین ده هزار ساله دهلران و ایلام-کرم علیرضایی)
استان ایلام با بین النهرین که مرکز تمدن های کهنی چون:بابل،آکد،سومر،آشور است نزدیک و هماسیه بوده و آثاری که در طی کاوشهای انجام شده به دست آمده این است که بابلیها قسمت سرزمینی که در مشرق بابل که همان استان ایلام و سرزمین همجوار آن می باشد علامتو یا علام یعنی کوهستان و شاید کشور طلوع خورشید یعنی مشرق می نامیده اند و این واژه در زبان سامی به معنی کوهستان و سرزمین بلند است که موقعیت آن با استان ایلام کنونی تطبیق می کند(تاریخ و فرهنگ کهن سرزمین ده هزار ساله دهلران و ایلام-کرم علیرضایی)
کاوشهای که در شهرستان دهلران انجام گرفته بیانگر آن است که انسان در این منطقه در حدود ۸ هزار سال پیش از میلاد از دو گونه نبات یعنی گندم و جو و دو گونه جاندار یعنی بز و میش استفاده کرده اند،فزون بر این شواهد به دست آمده به وسیله باستانشناسانی چون(مارسل دیو لافوآ) و همسرش جین در سالهای ۱۸۸۴ تا ۱۸۸۶ میلادی در تپه موسیان و (ج.ای.گوتیه)و(جی لامپری)در سال ۱۹۱۳ میلادی در مدتی بیش از دو ماه در تپه موسیان انجام داده اند و همچنین آزمایشهای که به وسیله(فرانک هول و کنت وی فلانری) در سال ۱۹۶۱ بر رویی تپه های علی کش و چغا سفید و دیگر مکانهای باستانی این منطقه انجام گرفته بیانگر این نکته است که انسان در فاصله میان ۷۵۰۰ تا ۵۵۰۰ سال پیش از میلاد در این منطقه به اهلی کردن گاو و کشت دانه های گیاهان تازه ای مانند عدس،ماش،کتان توفیق یافته اند(تاریخ و فرهنگ کهن سرزمین ده هزار ساله دهلران و ایلام-کرم علیرضایی)
بر اساس پژوهشهای پروفسور فرانک هول بر روی تپه های بز مرده-محمد جعفر و .. می توان نوعی از زندگی کوچنشینی در حد ابتدایی باز نمایند که در دوران میان سنگی(هزاره ۱۲ تا ۶ پیش از میلاد) و عهد نوسنگی(هزاره ۵ پیش از میلاد یعنی مدت ۸ هزار سال )شیوه عمومی زیست همه انسانها به ویژه مناطق باستانی دهلران بوده است که این کوچنشینی مبتنی بر شکار،دامداری خانگی و گرد آوری غذا بوده است(تاریخ و فرهنگ کهن سرزمین ده هزار ساله دهلران و ایلام-کرم علیرضایی)
شواهدی که در محل های باستانی در دهلران به دست آمده روشنگر آن است که گله داران خیلی پیشتر از انکه باستانشناسان تصور می کرده اند از دهکده های کشاورزی جدا گشته اند(دکتر امان الهی)
حفاری های باستانشناسی که در محل انجام گرفته نشان که ایران به ویژه منطقه دهلران و موسیان و تپه توله ای در اطراف اندیمشک در چهارمین هزاره پیش از میلاد دارای سطح عالی زراعت بوده اند و یکی از کهنترین کانونهای کشاورزی در ایران به شمار می رفته اند(تاریخ و فرهنگ کهن سرزمین ده هزار ساله دهلران و ایلام-کرم علیرضایی)
با بررسی های متعدد که در مناطق باستانی دهلران و موسیان انجام گرفته و به سبب نزدیکی و همسایگی با بین النهرین و وجود مکانهای متعدد باستانی که تپه های علی کش و بز مرده نشانگر این واقعیت تاریخی هستند که این ناحیه خیلی پیش از از اختراع ظروف سفالی وجود داشته اند(تاریخ و فرهنگ کهن سرزمین ده هزار ساله دهلران و ایلام-کرم علیرضایی)
دوره تپه بز مرده(۷۵۰۰ تا ۶۷۵۰ سال پیش از میلاد)
مردمی که فرهنگ(بر مزده)متعلق به آنهاست از خاک رس قرمز که به طور طبیعی فراوان است خشتهای خام به طول ۲۵ و عرض ۱۵ و ضخامت ۱۰ سانتیمتر درست نموده اند و از این خشتها خانه یا کلبه های به اندازه ۲*۲ متر و به ضخامت ۲۵ تا ۴۰ سانتیمتر می ساختند مردم بز مرده منظم دانه های نباتی مانند ماش-یونجه وحشی گیاهان و میوه کپر وحشی را جمع آوری می کرده اند-مردم بز مرده از راه شکار و ماهیگیری نیز قسمتی از خوراک خود را نیز بغیر از بز و میش تامین می کردند
دوره تپه علی کش(۶۷۵۰تا ۶۰۰۰ سال پیش از میلاد)
مرحله بز مرده یک نوع سازش موفقیت آمیز با محیط بوده و مقایسه ان با مرحله علی کش این امکان را می هد تا جهات موفقیت آمیز آن را که در فاصله بین (۶۷۵۰تا۶۰۰۰ سال پیش از میلاد)روبه افزایش بود تشخیص داده شود که از آن جمله کشت دانه های غلاتی مانند گندم و جو که ۴۰ درصد بیشتر از دوره بز مرده کشت می شده اند که فقط در این دوره کشت آن زیاد شده که احتمال قوی نشان از توسعه کشت زرع در اطراف محل علی کش می باشد و تعداد کشی حبوبات وحشی و دانه های مفید گیاهی روبه کاهش رفته است-خوردن بز هنوز در میان ده نشینان دوره علی کش رواج داشته و مطالعاتی که بر روی استخوانهای آنها انجام گرفته نشان می دهد که این حیوانات اهلی بوده و بیشتر آنها در سنین جوانی می کشتند
مردم علی کش علاوه بر ساختن ساتورهای سنگی دهها هزار تیغه را از خود بر جا گذاشته اند
دوره محمد جعفر(۵۶۰۰ تا ۳۰۰۰ سال پیش از میلاد مسیح)
دوره محمد جعفر را باید مرحله ابداع در طرز معاش –معماری و ابزار نامید،ده نشینان این زمان در خانه های زندگی می کردند که بایدهای آنها بر سنگ قلوه هایی صاف یا سنگ ریزه های رودخانه ای گذاشته شده بود،ساختن ظروف سفالی از شگفت انگیزترین نو آوری که در زمان محمد جعفر به ظهور پیوست سفال این دوره نرم و زود شکن و جنس آن از گل رس می باشد که مقداری کاه به آن اضافه کرده اند،مردم عصر محمد جعفر تعداد زیادی مجسمه کوچک را از خاک رس درست نموده آنها را در آتش می پختند
دوازده تپه باستانی در محدوه شهرستان دهلران وجود دارد که هر کدام به دوره های خاص باز می گردد که تحولات عظیم فرهنگی را در دل خود جایی داده اند که به نمونه های از آن با با ذکر سال در زیر آورده میشود
تپه سبز(۵۵۰۰ تا ۵۰۰۰ سال پیش از میلاد)
تپه خزینه(۵۰۰۰ تا ۴۵۰۰ سال پیش از میلاد)
تپه میمه(۴۵۰۰ تا ۴۱۰۰ سال پیش از میلاد )
تپه بیات(۴۱۰۰ تا ۳۷۰۰ سال پیش از میلاد)
هیئت حفاری خارجی که تا کنون در دشت خوزستان که همیشه دشت دهلران نیز در بررسی ها باستانشناسی بخش از دشت خوزستان به آن اشاره شده است چند مورد نام برده می شود
۱-هیئت حفاری گوتیر و لامپر(۱۹۰۳-۱۹۰۴ میلادی)
۲-هیئت روبرت آدامز(۱۹۶۰-۱۹۶۱ میلادی)
۳-هیئت به سرپرستی پروفسور فرانک هول(۱۹۶۱-۱۹۷۲ میلادی)
۴- هیئت به سرپرستی پروفسور هنری رایت(۱۹۶۸-۱۹۷۳ میلادی)
۵- هیئت به سرپرستی پروفسور الیزابت کارتر)۱۹۶۹-۱۹۷۰ میلادی)
۶- هیئت به سرپرستی پروفسور آلن زاگارل(۱۹۷۴-۱۹۷۵ میلادی)

نظریه نهایی پروفسور فرانک هول درباره تپه های باستانی دهلران
پروفسور هول قدمت دوران استقرار در دهکده های را حدود هزاره هشتم تا هزاره پنجم پیش از میلاد دانسته است،آثار بدست آمده در دشت خوزستان در منطقه دهلران به ترتیب قدمت در تپه های بز مرده-علی کش-محمد جعفر-تپه سفید-تپه سرخ بدست آمده اند
به گواه آثار بدست آمده از محلهای باستانی سرزمین دهلران چنین به نظر می رسد که بین ۵۰۰۰ تا ۱۰۰۰۰ سال پیش از میلاد دشت دهلران برای سکونت گروه های انسانی در دوران پیش از تاریخ مناسب بوده است و مهمترین محل های باستانی این دشت را می توان تپه های علی کش و چغا سفید نام برد که قدیمی ترین آثار را در برداشته اند و متعلق به دوره نو سنگی هستند و می توان گفت که این تپه ها باقی مانده های قدیمی ترین و شاید اولین دهکده های دائمی باشند که در تاریخ سبز به وجود آمده اند
تپه چغا آهوان مهران
تپه باستانی چغا آهوان مهران به دلیل گستردگی آثار و شواهد فرهنگی متنوع و متعدد از ادوار مختلف پیش از تاریخ از اهمیت ویژه ای برخوردار است،انواع سفالهای ساده و منقوش با تزئینات و رنگ های مختلف شاموت گیاهی و سنگریزه بر روی تپه دیده می شود،بررسی اولیه شواهد فرهنگی سطح اثر خصوصاً تنوع سفال آن نشان دهنده ادوار مختلف استقرار بشر در این منطقه می باشد(هزاره هفتم تا هزاره سوم قبل از میلاد)(باستانشناسی-تاریخ و ایلام-حبیب اله محمودیان)
تپه باستانی مور موری آبدانان
سفالهای باستانی تپه مورموری از نوع سفالهای منقوش با رنگ قرمز نخودی است تراکم سفال در تمام سطح تپه متشکل از سفالهای منقوش و ساده که سفالهای منقوش به نقش های هندسی تعداد بیشتری برخوردار است-این اثر احتمالاً مربوط به دوره پیش از تاریخ است و سفال آن با سفالهای تپه موسیان،دهلران،گلان،چگا آهوان مهران همخوانی دارد(باستانشناسی-تاریخ و ایلام-حبیب اله محمودیان)
تپه های گلان-امیر آباد-چگا آهوان شواهد فرهنگی موجود در این تپه ها نشان می دهد که سفالهای متعلق به هزاره هفتم تا پنجم قبل از میلاد،سفالهای ساده و منقوش که به صورت انبوه که بر روی تپه چگا آهوان دیده می شود(باستانشناسی-تاریخ و ایلام-حبیب اله محمودیان)
در دیگر مناطق استان تپه ای متعددی وجود دارد از جمله در شهرستان ایوان و دشت زرنه و شهرستان شیروان چرداول و دشت هلیلان نشان می دهد قدمت تاریخی استان ایلام بیشتر از ۳ هزار سال قبل از میلاد است
وجود قبرستانهای تاریخی،محوطه های تاریخی ،تپه های تاریخی و غار های باستانی در استان ایلام نشانگر این استان که قدمت تاریخی و فرهنگی استان ایلام بیشتر از آن چیزی است که در ذهن عموم مردم و برخی نوشته های که در کتب تاریخی وجود دارد و این بیانگر این نکته می باشد که تحقیقات و کاوشهای باستانشناسی در سالهای گذشته و حتی سالیان دور که انجام گرفته مد نظر قرار نداده و به نوشته برخی که به صورت ناقص بوده اکتفا کرده اند و هدف از نوشتن مطالب فوق بیشتر پی بردن به اهمیت تاریخی استان ایلام و قدمت چندیدن هزار ساله آن بوده که امید است برای محقیقن و پژوهشگران بعدی این نکته ضروری به نظر رسد که قدمت تاریخی این استان بیشتر از ۷ هزار سال قبل از میلاد مسیح می باشد

منابع:
کتاب تاریخ و فرهنگ کهن سرزمین ده هزار ساله دهلران و ایلام-کرم علیرضایی
باستانشناسی-تاریخ و ایلام-حبیب اله محمودیان
قوم لر-دکتر امان الهی
 

عمر سایت: 16سال و 13ماه و 11روز