اکــــــوتوریسم در استان ایلام

محمد نورالهی

توریست و توریسم ،
واژه گانی که بیش از پیش در سرزمین مادریمان بر زبانها جاری می گردد ، سرزمینی که به گفته شواهد و قرائن جزو ده کشور برتر از نظر جاذبه های گردشگری در دنیا محسوب می شود .

پیش بینی کارشناسان حکایت از گردشگری بیش از یک ونیم میلیاردنفر در سال ۲۰۲۰ میلادی دارد تا نشان دهد صنعت توریسم به عنوان یکی از منابع پردرآمد، جایگاهی مورد توجه در کشورهای جهان پیدا کرده است  و کشور عزیزمان ایران  نیز قدم به قدم در این حیطه گام می نهد تا بتواند با داشتن پتانسیلهای گردشگری آشکار و نهانِ خود از امتیازات آن بهره مند شود .
و اما یکی از بخش هایی که در صنعت توریسم مورد توجه گردشگران و جهانگردان قرار گرفته است صنعت اکوتوریسم است .اکوتوریسم واژه ایست که در فارسی با عنوان طبیعت گردی معنی می شود که جاذبه های آن شامل دو نوع
جاذبه های تفرجی ‏‎ Recteational Attraction
و جاذبه های طبیعی  Natural Attraction  می باشد .
بیابانگردی ، طبیعت درمانی ، غارنوردی ، کوهنوردی ، کوهپیمایی ، ورزشهای آبی و طبیعت گردی از بخشهای اکوتوریسم است که موجب می شود این صنعت روبرو رشد دارای نشاط و لذات خاص خود باشد.
و اما ایلام ، سرزمین ناشناخته های گردشگری .

استان ایلام واقع در غرب ایران و جای گرفته در دل زاگرس با وسعت ۲۰۱۵۰ کیلومتر مربع ، حدود ۲/۱ درصد از مساحت کشور را در بر دارد و با داشتن تنوع زیستی ، اقلیمی و جاذبه های طبیعی متأسفانه در زمینه اکوتوریسم در رده های آخر این صنعت در ایران قرار گرفته است . استانی که ازمجموعه های مختلف جهت بهره وری دراین زمینه را دارا می باشد ازجمله چشـمه های آبگرم، رودخانه ها ، غارها ، طبیعت بکر کوهها و کوهپایه ها ، دشتهای هموار و ... می توان ذکر کرد و از نظر شرایط اقلیمی جزء مناطق گرمسیر کشور محسوب می شود ولی به علت وجــــــود ارتفاعات و اختلافات درجه حرارت و بارندگی می توان مناطق سه گانه سردسیری ، گرمسیری و معتدل را در این استان به خوبی مشاهده نمود .

مناطق کوهستانی شمال و شمال غربی استان ، نسبتاً سردسیر و دارای زمستانی طولانی بوده و حداقل درجه حرارت در زمستان در این مناطق تا ۱۵ درجه زیر صفر نیز می رسد و میزان بارندگی در آن به بیش از ۵۰۰ میلیمتر در سال بالغ می گردد . مناطق غربی و جنوب غربی استان ، گرمسیر و حداکثر درجه حرارت در این مناطق تا ۵۰ درجه سانتیگراد بالای صفر می رسد . میزان بارندگی در این مناطق به حدود ۲۰۰ میلیمتر در سال بالغ می گردد .

مناطق معتدل میانی ، درجه حرارت در مناطق میانی تا ۱۵ درجه زیر سفر و حداکثر حرارت در تابستان در نقاط جنوبی و در شهرستان دره شهر تا بیش از ۴۰ درجه بالای صفر می رسد . میزان بارندگی در این مناطق بین مقدار نزولات دو منطقه فوق بوده و از ۲۵۰ تا ۴۰۰ میلیمتر در نوسان می باشد . 

استان ایلام در منطقه ای کوهستانی در حاشیه جنوب غربی رشته جبال زاگرس قرار گرفته است . قسمت زیادی از مساحت اســــتان را مناطق کوهستانی و یا تپه کوهستانی و یا تپه ماهور تشکیل می دهد که با شیبــــهای تندی به دشتهــــای کم ارتفاع منـتهی می گردند . رشته کوههای مرتفع و مـوازی کبیرکوه بطول ۱۶۰ کیلومتر از شمال غربی تا جنوب شرقی استان را در بر گرفته است و قسمتی از مناطق غربی و شمال غربی ایلام را از قسمتهای دیگر مجزا می نماید .

بلندترین ارتفاع کبیرکوه به نام ورزین به ارتفاعی برابر با ۲۶۵۶ متر است که در بخش میانی کوههای مانشت در شمال ایلام قرار گرفته است و ارتفاع آن از سطح دریا ۳۰۶۲ متر می باشد . دربخش شمالی کوه شهان با حداکثر ۲۵۵۹ متر و کوه بانکول با حداکثر ارتفاع ۲۶۱۴ متر قرار دارد . کمترین ارتفاع مربوط به مناطق جنوبی است که به حداقل ۴۵ متر می رسد . 

اغلب نواحی استان ایلام کوهستانی است و نواحی شمالی ، شرقی ، میانی و شمال غربی در محدوده رشته کوه زاگرس قرار گرفته اند .
در نواحی جنوبی استان که در دامنه های غربی زاگرس واقع شده اند و ناحیه مرزی استان را تشکیل می دهند دشتهای همواری وجود دارد که مهمترین آنها عبارتند از : مهران ، محسن آباد ، صالح آباد ، دهلران ، موسیان و دشت عباس و به طور کلی دشت های این استان حدود ۳۳۷ هزار هکتار برآورد می گردد .

در استان ایلام ۱۵ رودخانه دائمی جریان دارد که عمده ترین آنها شامل رودخانه های سیمره ، کنگیر ، گدارخوش ، کنجانچم ، چنگوله ، میمه ، دویرج و چرداول می باشند .
و اما ارائه این سطور نشان دهنده غنای استان در جاذبه های طبیعی بکر و ناشناخته زیادی است مانند تالاب های سیاه گاو آبدانان که به وسعت حدود سه هکتار در فاصله ۲۴ کیلومتری بخش سراب باغ از توابع شهرستان آبدانان واقع گردیده اند . دو دریاچه بیضی شکل که توسط رودخانه سیاه گاو  از هم جدا می شوند ، را به وجود آورده است . در محدوده تالاب ها ، اکوسیستم متنوعی از حیات وحش را می توان مشاهده نمود که آبزیان وابسته به تالاب نوعی پیوند و همبستگی اکولوژیکی میان دریاچه و نواحی اطراف آن را برقرار می سازد . این موضوع از نظر فرایندهای زیست محیطی حائز اهمیت فراوانی است . با توجه به شرایط محیطی اطراف تا لاب ها و وجود منابع غذائی فراوان و پذیرش پرندگان مهاجر آبچر و کنار آبچر و هم چنین قابلیت زیست گاهی بالای آن از نظر زیست محیطی می تواند به عنوان یک اکوسیستم خاص تلقی شود .

چشمه های قیر شهرستان دهلران ، این پدیده شامل سه چشمه اصلی بوده که آب گرم همراه با قیر طبیعی  در آن جاری است وپس از بهم آمیختن به صورت حوضچه طبیعی سیاه رنگی با دبی ۴-۲ لیتر در ثانیه متجلی شده و از طریق یک راه خروجی از حوضچه جدا شده و آب گوگرددار با قیر در آن جریان می یابد .

غار شگفت انگیز زینه گان در پنج کیلومتری جنوب شرقی صالح آباد و در فاصله ۵۲ کیلومتری شهر ایلام قرار دارد . این غار روباز که بیش از یک کیلومتر طول دارد دارای آب فراوان ، دهلیزهای آب گیر ، قندیل های متعدد و آبچک های طبیعی و بسیار جالب است . هوای داخل غار بسیار سرد ومطبوع است در حالی که منطقه صالح آباد در فصل تابستان حدود ۴۰ درجه گرما دارد. اختلاف هوای بیرون غار با درون آن تقریباً۵۰ درجه است وبه همیت دلیل آن را غار بهشت می نامند . سرخس ها ، جلبک ها ،گل ها و گیاهان خودروی داخل غار ، رنگ سنگ ها ، پیچ وخم داخل غار ، لبه های به هم دوخته قسمت هایی از سقف غار همه و همه حکایت از شگفتیهای طبیعت دارد . این غار یکی از جاذبه های مهم گردشگران استان ایلام می باشد .

با تفاسیر این نمونه ها ، نشان می دهد استان ایلام دارای پتانسیلهای مختلف طبیعی جهت بکارگیری صنعت اکوتوریسم است . صنعتی که نه به هتل چهارستاره و چند ستاره ، نه به اتوبوسها و ماشینهای لوکس و مدل بالای توریستی ، نه به فرودگاههای طویل و عریض ، نه به رستورانهای مدرن و نه به دهها موضوع دیگر احتیاج دارد . شاید بتوان گفت اصلی ترین مانع در توسعه صنعت اکوتوریسم و اشتیاق بخش خصوصی در استان ایلام همین موضوع باشد .

با برنامه ریزی مدون ، آموزش و فرهنگ سازی و با شناختی که از ایلامیان وجود دارد و عشق و دوستی آنان با طبیعت می توان افقی روشن در صنعت اکوتوریسم در استان ایلام شاهد بود .
راه اندازی تورهای طبیعت درمانی در چشمه های آبگرم مهران و دهلران ، تورهای کوهنوردی در کوههای کبیرکوه ، مانشت ، دالاهو و ... ، تورهای آبی در سدهای استان و رودخانه های کنـجانچم و
سیمره ، تورهای غارنوردی در غارهای زینه گان ، کان گنبد ، خفاش ، بره زرد و ... می تواند از برنامه ها و تورهای متنوع طبیعت گردی در استان باشد .

خوشبختانه ایلام دارای طبیعت گردهای بومی فراوانی است که با آموزش استاندارد می توان  آنان را به راهنمایان مجرب تبدیل کرد و با تهیه نقشه های طبیعت گردی و شناخت مکانهای مستعد در این زمینه و تبلیغات و اطلاع رسانی برنامه ریزی شده ، اکوتوریسم را در استان ایلام راه اندازی کرد.
به امید روزی که شاهد حضــــور گردشگرانی باشیم که جهت طبیعت گردی به دیار ایلامیان پای می نهند.

  محمد نورالهی - روابط عمومی اداره کل میراث فرهنگی و گردشگری استان

عمر سایت: 16سال و 13ماه و 11روز