استان ايلام از جمله استانهاي كشور است كه زندگي كوچ نشيني از دير باز در آن رونق زياد داشته و عليرغم گذشت دهها سال از تخنه قاپو كردن عشاير هنوز هم در سطح استان برخي از مردم به اين گونه زندگي مي كنند.
علاوه بر عشاير محلي استان عشاير كوچ رو كرد از ساير استانهاي همجوار نيز به مناطق ييلاقي و قشلاقي استان كوچ مي نمايند و از مراتع استان استفاده مي نمايند.
سكونت گاههاي اوليه عشاير كوچ رو در استان ايلام  عبارتند از:

1-   كولا (koulla )
نوعي كپه كه از ني چوب سپيدار و بلوط و پوشال بعضاً سنگ چيني و شاخ و برگ درختان در اشكال مربع-مستطيل و يا با حجم هايي كه در نما به صورت عدد 8 ديده ميشود و در دو بال و يك بال با زاويه 45 درجه ساخته ميشود.
اين سكونت گاهها عمدتاً براي استفاده در تابستان و يا در جاليزها مورد استفاده قرار مي گيرند. وجه تسميه اين واژه به دليل استفاده  از كول ”koul” است كه از چوب تنه درخت بلوط كه بعضاً به صورت غير پرداخت شده  در استراحت كپر آن مورد استفاده  قرار مي گيرد.

2-زمگه (zemega) = اقامتگاه زمستاني
به دليل شرايط خاص مناطق كوهستاني و برودت هوا و بارندگي معمولاً در مناطق كوهستاني و براي ايجاد اقامتگاه زمستاني مكاني به عنوان زمگه ساخته مي شود.
اين واژه در گويش كردي فيلي(ايلامي) از دو بخش (زم zem) به معناي سرما كه در ابتداي واژه زمستان به كار  رفته و (گه) كه به پسوند مكاني است ساخته شده است.

3-  ديواره
اين بنا از سنگ وگل ويا سنگ وگل و آهك احداث ميشود كه در وسط آن از تنه درخت بلوط به عنوان ستون استفاده ميشود.
ابعاد اين بنا معمولاً در حدود8×3 متر مي باشد و ارتفاع آن بين 2 تا 3 متر متغير است.
سقف اين بنا با تير ريزي چوبي و به صورت شيب دار مي باشد كه با پوشال  و شاخ و برگ درختان و ني ساخته و گل اندود ميشود كه به آن «توفال=toufall» مي گويند.
اين بنا براي استفاده مسكوني و يا طويله احداث ميشود و در اطراف آن محوطه باز به وسيله شاخه هاي درخت و خار و خاشاك محوطه بندي ميشود كه  در گويش  كردي  فيلي به آن «تاخل=آغل» و يا ”په چيه pachya” = آغل وپرچين» اطلاق ميشود.
معمولاً چند زمگه و يك آغل يك واحد مسكوني را قرار مي دهند و در بخشهاي از دامنه ها بنا مي گردند كه در معرض باد غالب و سيلاب نباشد و معمولاً در دامنه كبير كوه ساخته مي شوند و در پاييز و زمستان مورد استفاده قرار مي گيرند.

4- دوار (dowar-dawar) = سياه چادر
سياه چادر اصلي ترين فضاي زندگي عشاير كوچ روي كرد ميباشد. اين فضا در گويش كردي فيلي«fayli» و در مناطق مختلف استان ايلام نامهاي ذيل به كار مي رود:  1-ده وار يا دووار  2-سيه مال يا سيا مال - ره ش مال  3- مال  4-ئه زبيه
به نوع زندگي عشايريي زير سياه چادرها اصطلاح «ئه زبيه وانه» اطلاق ميشود كه «ئه زبيه» به معناي سياه چادر و «وانه» پسوند مكاني است كه خود مترادف واژه «يانه» به معناي منزل و محل سكونت ميباشد.

-واحدهاي همسايگي
سياه چادرها معمولاً به صورت انفرادي و يا چند تايي و در دامنه بلنديها به نحوي  كه از باد و باران در امان باشند، بر پا ميشوند.
در اطراف سياه چادرها نيز آغله «ئاخل و په چپه» براي نگهداري احشام ساخته ميشود. به هر چند سياه چادر يك «قورنگ» يا «كوررنگ» ”koreng” و يا «سه ر په چيه ”sar pachya”» گفته ميشود كه به معناي محله است.

-ده وار در ادبيات كردي فيلي همانگونه كه گفته شد در شكل گيري اركان زندگي عشايري نقش اصلي را دارد و به همين دليل بر ادبيات و به ويژه شعر و آواز تاثير زيادي داشته و نيز بخشي  از فرهنگ لغات كردي را غني ساخته است.
درميان عشاير كوچ رو كرد آوازهايي حزين و يا شاد وجود دارد كه معمولاً بدون آلات موسيقي اجراء ميشود و به دو صورت گروهي و انفرادي هستند.
- گووراني يا ترانه كه معروفترين آن ”گووشي”  است معروفترين اين آوازها است.
- هووره  و كزه كه در لغت به معناي سوز دروني است از ديگر اين آوازها ميباشد.
در اين آوازها يك مقام خاص به نام ”سيه مال” وجود دارد  كه آوازهايي حزين با ابياتي دلنشين و فوق العاده قوي اجراء ميشود كه معمولاً همدم خلوت تنهايي زنان و مردان است و به ياد زندگي عشايري و يا موطن و زادگاه خوانده مي شوند.
نمونه هايي از ابيات آن به شرح زير است:

1- چودار قوله ي دلدار بكنياي ژه بن
سيه مال خاسه و ته لميت بار ژن
به معناي:ايكاش مي شد در و ديوار را از بيخ و بن بركنم-چرا كه سياه چادر با صفا تر استو بر كژاوه نشستن معشوق

2- شاكه چه خاسه خودا  بده ي پيت؟!
ته ك بده ي و سون ديوه خان ويت
رووژي سه و هماكور سه لام بكه بي پيت
خانمه سور”خان منصور” زوج شاعري شاكه از شاعران ايلات كرد ايوان از شاكه به زبان شعر مي پرسد:
اي شاكه! مي خواهي بداني بهترين هديه خداوند به آدمي چيست؟
- اين است  كه به ستون مهمانخانه سياه چادر خودت تكيه بزني
- و روزانه دوست و همدل به تو سلام كنند
در ضرب المثلها كردي نيز ساه چادر به كاررفته كه به عنوان نمونه آورده مي شود:
بنوور وه سيه نه چير و ده وار ئه لبده
يعني: به كوه نچير رو بكن و همانند آن و به صلابت آن سياه چادرت را بر پا كن و اين مسئله تكيه بر طراحي اقليمي سياه چادر است يعني در فصل گرم كه سياه چادرها در مناطق گرمسيري شهرستان مهران بر پا ميشوند رو به شمال و در فصل سردتر كه در مناطق كوهستاني است رو به آفتاب بر پا شود. اين مسئله تا  حدودي زيادي با ساير شرايط اقليمي مناطق و فصول بر پاي سياه چادر همخواني دارد.