استان ايلام مساحتی حدود 19086 کيلو متر مربع دارد. اين استان يک منطقه کوهستانی و مرتفع است که در غرب وجنوب غربی کشور در ميان رشته کوه های کبيرکوه از سلسله جبال زاگرس قرار دارد و ازشمال به کرمانشاه، از جنوب به خوزستان, ازشرق به لرستان و از غرب به كشور عراق محدود است. ايلام پيشينه تاريخی بسيار ديرينه ای دارد. تحقيقات وکشفيات علمی در تپه های معروف (هليلان) و «دهلران»استقرار اوليه انسان ها را با شرايط فيزيکی و جسمی موجود در هزاره 9 قبل از ميلاد دراين سرزمين تاييد می کند. با کشف اولين آثار از کاسی ها که به ايجاد کنندگان تمدن مفرغی معروف شده اند، اين منطقه مورد کاوش بسياری از باستان شناسان قرار گرفته است. استان ايلام كه همواره بخشي از تمدنهاي زاگرس بوده است همانند ساير مناطق آن درطول تاريخ ضمن اين که پناهگاه مطلوبی برای ساکنانش محسوب می شد، ارتباط و آميزش فرهنگی ساکنان خود با بيرون ازخويش را محدود کرده بود و اين شايد يکی از علل اساسی کمبود اسناد و مدارک مدون درباره سرگذشت اقوام ساکن در زاگرس باشد. کشفيات باستان شناختی نشان می دهد لولوبي ها کاسی ها و گوتی ها درحدود 4000 سال قبل از ميلاد در اين نواحی به سر برده اند کاسی ها، يکی ازنخستين اقوامی بودند که درهزاره 3 قبل از ميلاد در غرب زاگرس زندگی می کردند و وجه تسميه آن «خدای بومی کاشو»است. آثار بر جای مانده از هنر کاسی ها در مناطق مختلف استان ايلام وشهرهای آن نشانگر استقرار طولانی اين قوم زاگرس نشين در اين منطقه بوده است. کاسيان پس از اين که در نواحی غرب زاگرس ساکن شدند در حدود نيمه اول قرن 18 قبل از ميلاد به بين النهرين حمله کردند و سرزمين بابل را اشغال نمودند. تسلط آن ها بر بين النهرين 576 سال به درازا کشيد و اين طولانی ترين تسلط خارجی شناخته شده در منطقه است. در اين زمان اختلاط های فرهنگی و اعتقادی به وجود آمده و کاسيان دراين مدت آداب، خط و زبان و مذهب جديد را پذيرفتند. پايتخت جديد آنها شهر«دورکور» بود که اکنون در 30 کيلومتری شهر بغداد قرارگرفته است. دومين پادشاه کاسی ها (کورکالزو) به ايلام حمله کرد و شوش را تصرف نمود، اما مقدور نبود که ايلام مدت طولانی زير سلطه آنان بماند، سرانجام «شوتروک ناختونه اول» قدرت ايلام را به اوج خود رسانيد. وی به بابل حمله کرد و آخرين نماينده کاسی ها را برانداخت و فرزند خود «کوتيرناخونته» را حاکم بابل نمود. از اين زمان به بعد ازکاسی ها نامی برده نمی شود ولی آنان تازمان حمله اسکندر در کوهستان های زاگرس زندگی می کردند. باگسترش قلمرو پادشاهان ايلام دربين النهرين و غرب زاگرس اقوامی که در اين مناطق بودند، همگی تحت سلطه آن ها درآمدند. ايلامی ها از هزاره 4 قبل ازميلاد درجنوب غربی فلات ايران ساکن شدند و در هزاره 3 پيش از ميلاد برمناطق وسيعی شامل خوزستان، لرستان پيشکوه، ايلام(پشتکوه) و کوه های بختياری بوشهر و کرانه های خليج فارس استيلا يافتند. زبان مردم ايلام انزانی و خط آن ها ميخی بود و شکل خط را از سومری ها اقتباس کرده اند و دين آن ها برپايه پرستش خدايان گوناگون شکل گرفته بود. ايلاميان دولت بزرگی را تشکيل دادند و مورخان تاريخ ايلام را به 3 دوره جداگانه تقسيم کرده اند: 1_ دوره ای که تاريخ ايلام ارتباط کامل با تاريخ سومر و آکد دارد. 2_ دوره ای که تاريخ ايلام با تاريخ دولت بابل مربوط می شود. 3_ دوره ای که آشور جديد رقيبی برای ايلام است. رابطه ايلام با سومر چندان روشن نيست ولی در زمان «ان ناتوم پاتسی» شهرلاگاش ايلام جزو قلمرو سومريان بود ولی رفتار خشن او باعث شورش ايلاميان شد. وکودور خوندی، پادشاه ايلام، به سومر حمله کرد و آنها را شکست داد و قريب به ششصد سال سومر جزو ايلام بود. از آنجايی که همسايه ديگر ايلام، بابل بود، در زمان حکومت حمورابی، ايلام مدت 43 سال به تصرف بابلی ها در آمد. او با گسترش قلمروش از شام تا ايران با قانون نامه بزرگ تاريخی خويش نظم را در آن سرزمين برقرار ساخت. در زمان جانشينان حمورابی ايلاميان دوباره قدرتمند شدند و يکی از معروف ترين پادشاهان ايلام به نام شوتروک ناخونته موفق به تصرف بابل گرديد و تمام اشيای نفيس تاريخی بابل را به شوش برد از جمله «رب النوع استل نارامين» و «مردوک» دوباره به بابل بازگردانده شد. رابطه ايلام بادولت آشور غالبا خصمانه بود و علل آن را بايستی در عوامل متعددی جستجو کرد. يکی از مهم ترين اين عوامل وضعيت اقتصادی است، زيرا در هزاره اول پيش از ميلاد استفاده عمومی از آهن به عنوان يک فلز در جنگ و کار را به کلی تغيير داد. آشور که مصرف کننده مهمی از نظر نظامی و کشاورزی بود، معدن سنگ آهن نداشت و از طرف ديگر معادن سنگ آهن در مناطقی يافت می شد که دسترسی آشوريان به آنجا ممکن نبود. يکی از اين مناطق سواحل جنوبی دريای سياه بود که تحت سلطه حکومت قدرتمند اورارتو قرار داشت و ديگری فلات ايران بود که علاوه بر وجود معادن فراوان سنگ آهن، دشت های حاصلخيز و اسب های چابکی داشتند و اسبان آنها سخت مورد نياز سپاهيان آشور در جنگ بود. به موجب اين عوامل ايلام هميشه در معرض تاخت و تاز آشوريان قرار می گرفت. در زمان سارگن دوم، دولت آشوری که قدرتمند شده بود پيشروی خود رابه داخل فلات ايران ادامه داد و پادشاه ايلام برای مقابله با آشوريان با مصر بابل متحد شد. سارگن برای مقابله با اتحاد خطرناکی که عليه آشوريان ترتيب داده بودند تدبيری انديشيد. نخست به مصر حمله کرد و متحدين نتوانستند مصريان را کمک نمايند. در نتيجه سارگن در «وافيا» مصريان را شکست داد و از طرف جنوب ايلام و سواحل خليج فارس وارد جلگه شوش شد و سی و چهار قلعه و برج را تصرف و عده زيادی را نيز به اسارت گرفت. ايلاميان به کوهستان ها فرار کردند و به علت فرا رسيدن فصل زمستان و سرمای سخت در اين مناطق نتوانستند آن ها را تعقيب کنند. ايلاميان، سپس پادشاه خود را به دليل حمايت کردن از مردم کشتند و «هومبان اومينه» جانشين او شد و بار ديگر جنگی خونين در جلولا در گرفت و کمی بعد از آن سناخريب سرزمين بابل را گرفت. ايلاميان دوبار به کوهستان گريختند. در زمان آشور بنی پال، شاه آشور مملکت به اوج عظمت و قدرت خود رسيد و از نتيجه جنگ با ايلام ناراضی بود و از اوضاع داخلی آن کشور آگاهی کامل داشت، به سرزمين ايلام حمله نمود و طی حملاتی شاه ايلام راکشت و سرزمين آنها را به دو بخش تقسيم کرد. يک بخش که شوش جزو آن بود را به يکی از پسران پادشاه ايلام و بخش ديگر را که هيدالو از شهرهای مهم ايلام بود به پسر ديگر وی سپرد. بدين ترتيب استقلال ايلام به دست آشور بنی پال از بين رفت در اين رابطه كتيبه آشوري در گل گل ملكشاهي از توابع استان ايلام به جاي مانده است. اگر چه دولت ايلام توسط قوم آشور منقرض گرديد، اما قبايل کوهستان نشين همچنان استقلال خود را حفظ کردند. استان ايلام در دوره ماد جزو يکی از ايالت های آن ها به حساب می آمد. داريوش هخامنشی بر صخره ای از کوه بيستون, ايلام را جز 23 ساتراپی خود ثبت نمود. پس از درگذشت داريوش سوم اسکندر تمام ممالک ايران از جمله ايلام را به تصرف خود در آورد. پس از فوت اسکندر ميراث او بين سردارانش تقسيم شد. در اين زمان سوزيانا (ايلام، لرستان و خوزستان فعلی) جزو 27 ايالت سلوکيان بود. در عهد ساسانيان ايلام جزو سرزمين پهله _ پهلو شناخته می شد. گفته مي شود واژه فيلي كه هم اينك طايفه هاي كرد ايلامي و كردهاي شيعه بدان معروفند دگرگون شده اين واژه مي باشد . سرزمين پهلو شامل شهرهای اصفهان، ری، همدان، کرمانشاه، دينور و ماسبذان(سيروان) و مهرجانقذق (دره شهر) نهاوند، کوفه، قوم، قزوين، کومش و آذربايجان بود. دره شهر و سيروان محل ييلاقی بعضی از امرای دوره ساسانی بود و هنوز در اين محل آثار دژ و حصار تنگ چوبينه که به بهرام چوبينه نسبت داده شده، باقی است. اين بخشی از تاريخ ديرينه «ايلام» بود که همچنان تا قبل از ورود مسلمانان به ايران و بعد از ورود دين اسلام به ايران نيز سلسله اتفاقات هم چنان در اين منطقه ادامه داشته است. ايلام در زمان های بسيار دور برای خود سرزمينی وسيع و صاحب قدرت بوده است که بسياری از جريانات تاريخی در کشوری پهناور مانند ايران از آنجا سرچشمه می گرفته است. امروزه استان ايلام يکی از غنی ترين مراکز آثار فرهنگی و تاريخی را در خود جای داده است و حتی هر ساله نيز يافته هايی از دل خاک اين سرزمين بيرون می آيد که حيرت باستان شناسان را بر می انگيزد. در اواخر سال 1382 بر اساس كاوش هاي باستان شناسي كه در شهر تاريخي دره شهر انجام گرفت مسجدی از زير خاک بيرون آورده شد که نشان می دهد از اولين مساجد مسلمانان, در ايران در ايلام ساخته شده است در حال حاضر در استان ايلام اقوام كرد (در حدود 70 درصد) لك-لر-عرب ساكنند و گويش غالب آنان كردي فيلي كه گويش تمامي كردهاي شيعه است مي باشد.